الشيخ محمد علي الگرامي القمي

61

مذهب (فارسى)

يعنى وجود ضرورى و واجب كه وجودش از خودش مىباشد ، و عقل با صراحت ، وجود چنين چيزى را اعلام مىدارد و فطرت ، اين وابستگى را صحه مىگذارد . اگر ما علتى داريم به خاطر همين فقر و امكان و نياز ماست ، اگر خدا هم علتى داشت كه او هم چون ما ممكن بود و از همين سلسله حساب مىشد ، و خدا نبود و بايد به دنبال خدا برويم . و نيز همه مىدانند فاشيسم با انتخاب بد انسانها به وجود آمده است . انسان موجودى است مختار نه مجبور ، اگر كمال انسان ، جبرى بود كه انسان نبود ، كمال انسان ، اختيارى است ، و لازمه اختيار و انتخاب هم اين است كه گروهى بدنبال هوسها بروند ، يعنى چون مجبور نيستند ، بسته به قدرت و ضعف اراده آنها و مقدار استقامت و ايستادگىشان در برابر محيط مىباشد و آنها كه اراده خود را در برابر محيط خارج يا اميال داخلى خويش تقويت نكرده‌اند مىلرزند و خلاف قانون كار مىكنند و به پيروى از « مكياول » ، فاشيست مىشوند . اساساً عجز غرب در بررسى مسائل فلسفى موجب الحاد اين گونه افراد شده است ، فلسفه به ان صورت كه در شرق مطرح است در غرب نيست و چندان عمقى ندارد ، نمىخواهم كلى گويى كرده باشم ، حتى جوانهاى دانشگاهى ما كه در حاشيه مسائل فلسفى حوزه‌هاى علمى قرار دارند و آگاهى بيشترشان از فلسفهء شرقى سطحى است ، وقتى مناظرهء